أبو علي سينا

پيشگفتار 23

رگشناسى يا رساله در نبض ( فارسى )

كلكته و در سال 1845 در لكنهو چاپ و منتشر گرديد . بهترين چاپ ارجوزه چاپى است كه در آن متن عربى همراه با ترجمهء لاتين قرن سيزدهم و ترجمهء فرانسه در سال 1956 در پاريس چاپ شده است . اين چاپ به كوشش مركز ملّى تحقيقات عالى فرانسه C . N . R . S و حكومت الجزاير منتشر گرديده است . ابن سينا در تعريف و تقسيم طب ، كتاب خود را چنين آغاز مىكند : الطّبّ حفظ صحّة برء مرض * من سبب فى بدن عنه عرض قسمته الأولى لعلم و عمل * و العلم فى ثلاثة قد اكتمل ( پزشكى عبارتست از نگه‌دارى تندرستى و بهبود بخشيدن بيمارى كه از سبب و عرضى بر بدن وارد آمده . تقسيم آغازين آن به علمى و عملى بر مىگردد و علم آن در سه بخش كامل مىشود . ) او در اين ارجوزه مانند ساير كتاب‌هاى پزشكى اسلامى پس از تقسيم پزشكى به نظرى و عملى به ذكر طبيعيّات ، يعنى اركان و مزاج‌ها و اخلاط و اعضا و قوى و ارواح و افعال مىپردازد و از عناصر ضرورى براى حفظ تندرستى يعنى هوا و خوردنىها و نوشيدنىها و حركت و سكون و خواب و بيدارى و استفراغ و احتقان بحث مىكند و انواع بيمارىها و داروها و درمان آن‌ها را بيان مىنمايد . در اهميّت ارجوزهء ابن سينا همين بس كه ابن رشد فيلسوف و پزشك اندلسى متوفى 595 هجرى آن را . شرح كرده و اين شرح در سال 1284 ميلادى به وسيلهء يكى از استادان دانشكدهء پزشكى مونپوليه فرانسه به زبان لاتين ترجمه شده است . متن عربى شرح ابن رشد در سال 1417 ه . ق . / 1996 م . به وسيلهء دانشگاه قطر چاپ و منتشر شده است . پس از ابن رشد حدود نه شرح ديگر بر ارجوزهء ابن سينا نگاشته گرديد كه در مقدّمه شرح ابن رشد نام نويسندگان آنها ياد شده است . گذشته از اين ارجوزهء معروف ، ارجوزه‌هاى ديگرى نيز به ابن سينا نسبت داده شده ؛ از جمله : ارجوزه در تشريح ، ارجوزه در مجريّات طبّى ، ارجوزه در فصول